Na początku października jeden ze znajomych napisał do mnie rozentuzjazmowany: „It's spooky season!”. Nie odpisałem. Nie chciałem być złośliwy, gasić czyjegoś optymizmu ani robić za naczelnego marudę, ale w głowie zapaliła mi się jedna, natrętna myśl: dlaczego do cholery „sezon”? Od kiedy pasję, upodobanie do mrocznej estetyki, rzeczy creepy i alternatywnego stylu odmierza się w kalendarzu jak promocje w markecie? Jeśli autentycznie żyjesz danym klimatem, to nie zamykasz go w jednym wyznaczonym miesiącu. Chociaż z drugiej strony, czego ja wymagam od świata, w którym po latach noszenia emogrzywki człowiek nadal ma fantomowy odruch potrząsania głową i poprawiania nieistniejących włosów, podczas gdy reszta społeczeństwa potrzebuje formalnego pozwolenia od kalendarza, żeby chociaż na jeden wieczór przestać wyglądać jak klon z katalogu.

Kiedyś Halloween to była autentyczna, twórcza zajawka. Jasne, dla większości ludzi to wciąż był tylko sezonowy epizod, ale stanowił moment, w którym odpalał się nieskrępowany tryb kreatywny. Ludzie robili burze mózgów, prześcigali się w DIY kostiumach, organizowali odjechane domówki i nocne sesje na cmentarzach. Dziwne dzieciaki, gnębione i wyśmiewane przez okrągły rok za swoje nietypowe zainteresowania, mogły wreszcie wcisnąć gaz do dechy bez obawy o natychmiastowy lincz. To był czysty flex: kto zrobi lepszy makijaż, kto sam uszyje bardziej makabryczny strój, kto wiarygodniej wcieli się w upiora. Sam doskonale pamiętam szkolną imprezę sprzed lat, na którą wlałem sobie do oczu i pod powieki starannie dobrane barwy akwareli, żeby wyglądać, jakbym dosłownie krwawił z oczodołów. Spokojnie, normy unijne dotyczące artykułów szkolnych sprawiły, że nie przypłaciłem tego utratą wzroku, za to szok i autentyczne przerażenie w oczach ludzi były bezcenne. Był w tym surowy, bezkompromisowy klimat. Nawet jeśli spojrzymy na naszą historię, to przecież w polskiej kulturze mieliśmy własne obrzędy związane z obcowaniem z zaświatami - wystarczy przypomnieć sobie Mickiewiczowskie Dziady [*].

A jak wygląda Halloween dzisiaj? Cała ta przestrzeń została ordynarnie zmonetyzowana i wyczyszczona z jakiejkolwiek treści. Zamiast pasji mamy kolejny shopping haul na Temu albo AliExpress: zamówienie za kilkanaście złotych gotowego, śmierdzącego chińską fabryką poliestrowego wdzianka czarownicy, obwieszenie mieszkania jednorazowymi plastikowymi dyniami i odpalenie aplikacji, byle tylko nabić wyświetlenia pod hashtagiem #halloween. Zero własnego wkładu, zero pomysłu, zero ryzyka. Wszystko sprowadzone do bezmyślnej konsumpcji i wyprzedaży drogich palet kosmetyków, na których influencerzy koszą prowizje.

I tu dotykamy zjawiska najbardziej obłudnego: bycia alternatywką na jedną noc. Nie mam zamiaru nikogo slutszejmować za odważniejsze stroje, bo ekspresja ciała jest dla każdego. Pytanie brzmi: dlaczego wolno wam to robić wyłącznie w ten jeden koncesjonowany wieczór? Przez 364 dni w roku ci sami ludzie patrzą na osoby alternatywne, na subkultury scene czy emo, jak na trędowatych, wycierając sobie gęby tekstami o cringe'u, dziwakach i gorszym sorcie. Ale kiedy wybija 31 października, ci sami normicy nagle wyciągają kabaretki, mażą byle jak kreski eyelinerem, pożyczają z ćwiekami paski i zaczynają larpować najtańsze stereotypy o „mrocznych duszach”. Najbardziej uderzające jest to, kiedy widzisz takiego człowieka - na co dzień absolutnego, szarego NPC-a - który patrzy w lustro w tym alternatywnym makijażu i przez ułamek sekundy naprawdę czuje się cool. Widzisz, że ten styl mu się podoba, że wreszcie czuje jakąś iskrę autentyczności. A następnego ranka wraca do szeregu, udając, że to był tylko głupi żart, bo paniczny strach przed opinią otoczenia jest silniejszy niż cokolwiek innego.

Bo współczesny model dorosłości to przecież systemowa kastracja z pasji. Wmawia się nam, że wejście w dojrzałe życie wymaga bezwzględnego pozbycia się indywidualizmu, stylu, zajawek i przekształcenia się w potulny, wymienny trybik korporacyjnej machiny. Widzimy ludzi, którzy po wejściu w ten kierat gasną w oczach, wpadają w depresyjny marazm i zamieniają dawne marzenia na bezpieczną nijakość. A kultura zamiast stawiać temu opór, kapituluje przed ujednoliceniem.

Wystarczy cofnąć się do epoki wczesnego internetu i fenomenu MySpace'a. Mimo całej swojej ówczesnej toksyczności i nieustannych dram, MySpace był pomnikiem walki o indywidualizm. Ludzie godzinami katowali kod HTML i CSS tylko po to, żeby ich profil był absolutnie unikalną wizytówką: od doboru muzyki grającej w tle, przez tła z brokatem i motywami subkulturowymi, aż po układ treści. Twoja obecność w sieci mówiła dokładnie, kim jesteś i co czujesz. Potem przyszedł Facebook, zalał wszystko sterylną, szaroburą korporacyjną estetyką i zabił kulturę customizacji. Dzisiejsze social media to już otwarte cmentarzysko kreatywności. Kiedy scrolluję feed, muszę mieć wyciszony dźwięk, bo inaczej dostaję szału: tysiące identycznych kont powiela ten sam viralowy dźwięk, wykonuje te same wyuczone ruchy i katuje te same trendy, w których nie ma ani grama autorskiej myśli. Wszyscy wrzucają formaty pod algorytm tylko po to, żeby pokazać twarz i zebrać garść dopaminy z serduszek.

Jesteśmy więźniami platform zaprojektowanych jak automaty hazardowe, optymalizowanych pod uzależnienie od powiadomień. Co gorsza, karmimy się iluzją wspólnoty. W rzeczywistości obcujemy z duchami: znaczna część ruchu sieciowego, agresywnych komentarzy i pompowanych trendów to robota zautomatyzowanych farm botów, zarządzanych przez wirtualne maszyny generujące sztuczny ruch na zlecenie korporacji i agencji marketingowych. Dead internet theory przestała być dystopijnym żartem - stała się rynkową codziennością. Jednolity tłum konsumentów, myślący i reagujący identycznie, jest po prostu najłatwiejszym celem do monetyzacji.

I w tym zabetonowanym świecie rodzi się groteskowy paradoks. Ludzie są podświadomie zmęczeni tą papką, czują pustkę, więc szukają ucieczki. Stąd bierze się chociażby współczesny scene revival - powrót do estetyki lat 2000., muzyki emo-core i alternatywnego sznytu. Ale ten bunt od razu zostaje skażony nową paranoją: panicznym lękiem przed byciem nazwanym „pozerem”. Młodzi ludzie wchodzący w subkulturę zamiast wolności dostają nowy zestaw opresyjnych reguł. Zamiast budować autentyczne community, zaczynają obsesyjnie pilnować szablonu: czy moje włosy są wystarczająco wytapirowane, czy słucham dokładnie tych zespołów, których wymaga internetowy gatekeeper, czy nie zostanę zdemaskowany i wykluczony?

Sam mam już serdecznie dosyć tego jałowego dyskursu. Na co dzień żyję w mieście, gdzie osoby ze sceny alternatywnej to rzadkość, a znalezienie kompatybilnej paczki graniczy z cudem. Wystarczy, że idąc ulicą w zwykłej bluzie ze szkieletem w okolicach Halloween, muszę znosić spojrzenia ludzi biorących mnie za taniego przebierańca, podczas gdy to jest po prostu mój codzienny ubiór. Widziałem nagrania z krakowskiego „marszu Halloweenowego” - zamiast barwnego, nieskrępowanego święta dziwaków był to pochód przybitych, ubranych na czarno postaci, które bały się zrobić cokolwiek ponad bare minimum, bo a nuż ktoś zrobi im zdjęcie, wrzuci do sieci i wyśmieje.

I to jest sedno całej diagnozy: współczesna kultura zmusza nas do ciągłego balansowania na krawędzi fałszu. Każdy desperacko chce uchodzić za wyjątkowego, każdy chce mieć łatkę „weird kida”, bo bycie nudnym jest niemodne. Ale wolno ci być „dziwnym” tylko w granicach bezpiecznego, koncesjonowanego schematu - tak, by broń Boże nie urazić normika i nie naruszyć norm grupy. Jeśli twoja inność jest prawdziwa, jeśli nie mieści się w szablonie i wymaga bezkompromisowej odwagi, natychmiast lądujesz na marginesie jako odklejeniec. Prawdziwa autentyczność nie pochodzi z paczki z Temu ani z odhaczenia trendu na TikToku. Pochodzi z gotowości na bycie wytykanym palcami i pozostania sobą w świecie, który panicznie boi się jakiegokolwiek pęknięcia na gładkiej powierzchni konformizmu.

Przypisy

Od redakcji: Wiemy, że motyw nafaszerowanych chemią czy żelastwem słodyczy to w 99% internetowy folklor i powielany od dekad mit. Problem w tym, że granica między internetowym trollowaniem a faktyczną bezmyślnością staje się coraz cieńsza - w komentarzach i na forach bez trudu można dziś trafić na jednostki, które takim zjawiskom klaszczą albo zachęcają do ich testowania w praktyce. Nie zamierzamy udawać, że problem nie istnieje tylko dlatego, że „kiedyś to była tylko bajka”. Mówimy o tym prostym, zrozumiałym językiem: chorych pomysłów nie brakuje, więc zwykła rodzicielska czujność to absolutne minimum.